Antwoord: De orthodoxe theologie van de roomskatholieke eucharistie en het protestantse avondmaal is niet verenigbaar met het Jodendom. Of men in diensten waarin Israël en/of de joodse exegese centraal staan, de verbondenheid met God, met elkaar en met de schepping kan vieren met behulp van brood en wijn, hangt mijns inziens van enkele voorwaarden af.

Als men in de dienst alleen solidariteit met Israël wil tonen of het Jodendom alleen behandelt als een interessante godsdienst om kennis van te nemen, dan kan men de dienst verder houden zoals men gewoon is op andere zondagen ook te doen. Als men echter van het Jodendom wil leren om meer in overeenstemming te leven met de levenswijze van Jezus en zijn eerste leerlingen, dan zal men voor een viering met brood en wijn een andere vorm moeten zien te vinden. Het Jodendom kent twee vormen waardoor men zich kan laten inspireren.

Kiddoesj
Allereerst is er de kiddoesj. Dat is de heiliging of verbijzondering van Gods Naam die vaak op feestdagen wordt gehouden. Door een lofprijzing uit te spreken over de wijn geeft men aan, dat men de dag van het feest ervaart als een andere dag dan de gewone dagen. Deze kiddoesj wordt niet tijdens de eredienst gehouden maar na afloop ervan.

Men kan dan de glazen en de wijn het beste voorafgaand aan de dienst achter in of terzijde klaarzetten. Om hygiënische redenen is het vandaag de dag af te raden iedereen uit dezelfde beker te laten drinken.

Als men na de dienst aan de kiddoesj begint worden eerste de gevulde glazen wijn en druivensap rondgedeeld of door de deelnemers van de tafel opgehaald. Als ieder een glas heeft, gaan allen staan en spreekt of zingt de voorganger de lofprijzing over de wijn uit.

De lofprijzing van de kiddoesj is de lofprijzing, zoals ook Jezus en zijn discipelen die eeuwen geleden uitspraken als zij hun feesten vierden: "Geprezen Jij, Eeuwige, onze God, koning van de wereld, schepper van de vrucht van de wijnstok".

Nadat de voorganger de lofprijzing heeft gezegd of gezongen, heffeb de deelnemers het glas, wensen elkaar "op het leven" (lechajiem) toe en nemen een slok. Daarna volgt een gezellig samenzijn met koffie en dergelijke of op welke wijze men maar verkiest totdat ieder een voor een vertrekt.

Met kan de kiddoesj ook zien als de start van het "koffie drinken" na afloop van de dienst.

Maaltijd
De tweede vorm is wat uitgebreider en heeft de vorm van een maaltijd met tenminste brood en wijn (het brood maakt de maaltijd). Ook deze vindt plaats nadat de eredienst is beëindigd. De gang van zaken is vergelijkbaar met die van de kidoesj, maar wat uitgebreider.

Na de dienst worden brood en wijn naar voren gebracht. De maaltijd begint staande op dezelfde wijze de kiddoesj. Daarna spreekt of zingt de voorganger de lofprijzing over het brood uit. Die luidt: "Geprezen Jij, Eeuwige, onze God, koning van de wereld, die het brood uit de aarde doet voortkomen". Vervolgens breekt hij een stuk af, doopt dat in wat zout en eet ervan. Het brood wordt verder gebroken en op schotels met daarop een zoutvaatje rondgedeeld. Ieder neemt een stuk brood, doopt het in of bestrooit het met wat zout en eet het op.

Nu is de maaltijd, die verder een gewone maaltijd kan zijn, begonnen. Afhankelijk van de ruimte en faciliteiten die men ter beschikking heeft, kan deze maaltijd zo uitgebreid of sober maken als men wil. Er kan worden afgesloten met een kort dankgebed. De maaltijd kan geleid worden door ieder die de lofprijzingen kent.

Een belangrijke gedachte achter de kiddoesj zowel als achter de lofprijzingen bij de maaltijd is, dat de heiliging van Gods naam geen sacrament is dat buiten de dagelijkse werkelijkheid staat, maar tot het gewone aardse leven behoort. Anders gezegd, door Gods Naam te heiligen bij de gewone dagelijkse verrichtingen brengt men de schepping tot voltooiing.